نرم افزار، مقالات علمی، تاریخ و...

در منطقه دهلران در نزدیک رود خانه مهمه، پنج تپه باستانی واقع شده اند که یکی از آنها تپه " موسیان " است که برای نخستین بار در سال 1930 میلادی ( 1309 ه.ش) گمانه زنی شده و دیگری، تپه " علی کش " است که حفاری در آن در سال 1961 میلادی ( 1340 ه.ش) انجام گرفت. این تپه برای دومین بار در سال 1963 میلادی ( 1342 ه.ش ) حفاری شد و سه دوره فرهنگی – از آغاز دوره نو سنگی تا پایان دوره استقرار کامل در روستاها – در آن تشخیص داده شد که خود یکی از محل های باستانی است که می توان مراحل مختلف تحول و تغییرات فرهنگی را از گرد آوری غذا تا تولید غذا در یک محل، در آن مورد مطالعه قرار داد.

ساکنان اولیه این محل را شبانانی تشکیل می دادند که در فصل مناسب از ارتفاعات لرستان برای برداشت محصولات نباتی خودرو، به گوشه شمالی دشت خوزستان سرازیر می شدند. این تازه واردان در خانه های تک اتاقی بسر می بردند که دیوار های آن را سله می ساختند و پس از چرای احشام خود و برداشت محصولات خودرو منطقه، هنگام آغاز فصل گرما به ارتفاعات لرستان مراجعت می کردند، این دوره را " بزمرده " نامیده اند.
در دوره بعد یعنی، دوره " علی کش " ساکنان این محل علاوه بر جمع آوری غلات و حبوبات خودرو منطقه، به شخم زدن زمین می پرداختند و در کشت زمین های کشاورزی، فعالیت های محدود داشتند. اینان، همانند مردم دوره " بزمرده " هنگام فرا رسیدن فصل گرما منطقه را ترک می کردند. مردم دوره " علی کش " در خانه هایی زندگی می کردند که دیوار های آن از سله ساخته می شد و بیش از یک اتاق داشت، و در حیات منزل، اجاق نیز برای تهیه غذا می ساختند. اموات خود را داخل روستا و زیر کف مناطق مسکونی همراه با وسایل شخصی متفون می کردند. مردم دوره " علی کش " همانند دوره قبل ظروف خود را از سنگ می تراشیدند و از سنگ و چوب و اسخوان ابزار مورد نیاز را تهیه می کردند. در این دوره، سفال هنوز تولید نشده بود. مردم این دوره در آخرین مرحله گرد آوری و ذخیره غذا و نخستین مراحل تولید کامل غذا و استقرار دائم در روستاها زندگی می کردند.
سومین دوره مشخص شده در " علی کش " به نام " محمد جعفر " نامیده شده است. آنان مردمی دامدار و کشاورز بودند و در روستایی که منازل آن را با چینه می ساختند، به سر می بردند و از ظروف ساده سفالی استفاده می کردند. این چنین وضعیت لایه های فرهنگی، که در ایران مورد بررسی قرار گرفته است، و هر سه مرحله نوسنگی که می توان در یک محل مورد مطالعه قرار داد، شاخص چگونگی تغییرات فرهنگ دوره نو سنگی در خاور نزدیک و میانه می باشد.
در خوزستان و جنوب غربی ایران، نقاط باستانی دیگری نیز مورد بررسی قرار گرفته اند که آثار بدست آمده از آنها، قابل مقایسه با آثار بدست آمده از " علی کش " هستند که عبارتند از: " چغابنوت " در کنار رودخانه دز، " چغامیش " در جنوب دزفول، " بنه فاضلی " در دو کیلو متری شمال چغامیش، تپه " جعفر آباد " در کنا رودخانه شائور در سه کیلو متری شمال شوش در کنار اندیمشک به اهواز، تپه های " بند بال " ، " بوهلان " و " جوی " در اطراف تپه جعفر آباد و خود تپه باستانی " شوش "، ( قسمت آکروپل آن ) در دهلران نیز علاوه بر موسیان و علی کش، تپه های باستانی دیگری مانند: " چغا سفید " ، " چغا سرخ " ، " مهمه " ، " خزینه " و " بیات " مراحل پیشرفته تر استقرار دائم در روستاها و دوران نوسنگی با تولید غذا و استفاده از سفال را معرفی می نمایند. در       " چشمه ماهی " هفت تپه نیز، آثار دوره نو سنگی شناسایی شده است. تپه " تولایی " ، " ابوفندوا " و تپه " قبر شیخان " از دیگر محل های باستانی معروف دوران نو سنگی در جنوب غرب ایران هستند